Türkçe Yazıldığı Gibi Okunmaz

Sevgili Büyük Çocuklarım :)

Bildiğiniz gibi Türkçe yazıldığı gibi okunmayan bir dildir. Şimdi bununla alakalı bir çalışmamız olacak. Bununla alakalı kurallarımız aşağıdadır.

1. Kaynaştırma ünsüzlerinden "y", eylem köklü bir sözcükte bulunuyorsa konuşma dilinde kendisinden önceki ünlü daralır.

"aramak" sözcüğünü ele alalım. Bu sözcüğün kökü, "ara" dır. Buna "y" sesini getirdiğimizde;

"ara-y-an" sözcüğünü elde ederiz. Bu sözcüğü "arayan" şeklinde yazıp "arıyan" şeklinde telaffuz ederiz."

Şimdi örneklerimize bakalım:

Örnek:

arayan – arıyan,

gelmeyen – gelmiyen,

olmayan – olmıyan,

görmeyen – görmiyen gibi.

2. Gelecek zaman eki "ecek/acak", konuşma dilinde "c" sesinden önceki ünlü daraltılarak telaffuz edilir. 

"yapmak" sözcüğünü ele alalım. Bu sözcüğe "ecek/acak" gelecek zaman ekini getirdiğimizde "yapacak" olur. Biz bu kelimeyi "yapacak" şeklinde yazıp "yapıcak" şeklinde telaffuz ederiz. 

Şimdi örneklerimize bakalım:

Örnek:

yapacak – yapıcak,

gelecek – gelicek,

olacak – olucak,

dönecek – dönücek,

duracak – durucak,

gülecek – gülücek gibi.

3. Kaynaştırma ünsüzü "y" ile gelecek zaman eki "ecek/acak" birlikte kullanıldığında, konuşma dilinde "y"den önceki ünlü daralır, "y" ile "c" arasındaki ünlü düşer.

Yine "aramak" sözcüğünü ele alalım. Bu sözcüğe "y" sesini getirelim. "aray-" olur. Bir de gelecek zaman eki olan "ecek/acak" ekini getirdiğimizde ise "arayacak" sözcüğünü elde ederiz. "arayacak" sözcüğünü biz "arayacak" diye yazıp "arıycak" diye telaffuz ederiz.

Şimdi örneklerimize bakalım.

Örnek:

arayacak –  arıycak,

gelmeyecek – gelmiycek,

olmayacak – olmıycak,

görmeyecek – görmiycek,

duymayacak – duymıycak,

bükülmeyecek – bükülmiycek gibi.

4. Ulama: Bir sözcük ünsüzle bitiyorsa, onu izleyen sözcük ünlüyle başlıyorsa, durak yoksa ya da ulamanın etkisiyle anlam farklılığı olmuyorsa, ünsüzle ünlüyle birleştirilerek seslendirilir.

"kalem almak" sözcük grubunu ele alalım. Biz konuşma dilinde bu kelime grubunu telaffuz ederken arada boşluk yokmuş gibi "kalemalmak" şeklinde telaffuz ederiz.

Şimdi örneklerimize bakalım.

Örnek:

kalem almak,

top oynamak,

çay içmek,

ekmek almak,

dün akşam,

sonuç olarak

"Bakkaldan ekmek aldım." cümlesini okurken "Bakkaldanekmekaldım." şeklinde okuruz.

5. Türkçede bazı sözcüklerde ses düşmesi görülebilir. Bu sözcüklere örnek olarak "burada, şurada, orada, nerede, içeride, dışarıda" sözcüklerini verebiliriz. 

* Bu sözcükler konuşma dilinde burda, şurda, orda, nerde, içerde, dışarda biçiminde telaffuz edilir. 

* Fakat bu sözcükler haber metinlerinde, resmi ya da bilimsel nitelik taşıyan metinlerin aktarımında ikinci ünlüleri düşürülmeden telaffuz edilir.

                              günlük hayat                                    haber, resmi ya da bilimsel metinler

burada                        burda                                                                    burada

şurada                         şurda                                                                    şurada

orada                           orda                                                                     orada

nerede                         nerde                                                                    nerede

içeride                         içerde                                                                    içeride

dışarıda                       dışarda                                                                  dışarıda